Hướng dẫn cách đọc kết quả xét nghiệm AFP
AFP, một dạng chất có mặt trong huyết thanh người ở nồng độ thấp, tăng cao khi mang thai, gặp bệnh ung thư hoặc gan bị suy giảm chức năng. Do đó, xét nghiệm định lượng AFP trong máu không chỉ là một phương pháp y tế hữu ích mà còn giúp kiểm tra các vấn đề sức khỏe liên quan, đặc biệt là ở những trường hợp đặc biệt như thai nghén và bệnh lý gan. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn cách đọc kết quả xét nghiệm AFP chính xác nhất.
1. Xét nghiệm AFP là gì?
Xét nghiệm AFP là quy trình đánh giá nồng độ Alpha-fetoprotein, một loại protein xuất hiện trong huyết tương người, được sản xuất chủ yếu từ tế bào gan của bào thai. Trong giai đoạn sơ sinh, nồng độ AFP trong máu thường cao và giảm dần theo thời gian phát triển. Người trưởng thành thường có mức AFP ổn định, thấp dưới 10 ng/ml.
Tuy nhiên, có những tình huống khi AFP máu tăng cao, như khi mang thai, thai nhi có vấn đề, hay khi xuất hiện bất thường về gan (xơ gan, viêm gan, ung thư gan), hay các loại ung thư khác (ung thư dạ dày, đại tràng, vú, phổi,...), hoặc u tế bào mầm (của buồng trứng, tinh hoàn,...).
Do đó, xét nghiệm định lượng AFP trong máu không chỉ giúp chẩn đoán các bệnh ung thư và gan, mà còn hữu ích trong việc đánh giá sức khỏe thai nhi ở phụ nữ mang thai. Thủ tục xét nghiệm này đơn giản, yêu cầu bệnh nhân chỉ cần thực hiện lấy máu theo hướng dẫn thông thường. Mẫu xét nghiệm sau đó được chuyển đến phòng thí nghiệm để phân tích AFP, và nếu kết quả không bình thường, có thể cần thêm các xét nghiệm bổ sung để làm rõ nguyên nhân.
2. Hướng dẫn cách đọc kết quả xét nghiệm AFP
Biết được cách đọc kết quả xét nghiệm AFP rất quan trọng, giúp bạn hiểu thông tin về sức khỏe và các vấn đề bệnh lý, đặc biệt như sau:
2.1. Cách đọc kết quả xét nghiệm AFP với mẹ bầu
- Kết quả bình thường: Nồng độ AFP dưới 30,25 ng/ml hay kết quả âm tính cho thấy sự phát triển bình thường của thai nhi.
- Kết quả bất thường: Nồng độ AFP tăng cao gấp 2,5 lần so với mức bình thường có thể là dấu hiệu của dị tật nứt cột sống ở thai nhi. Ngược lại, giảm nồng độ AFP có thể liên quan đến hội chứng Down hoặc Edwards. Đôi khi, thai chết có thể làm giảm nồng độ AFP ở lần đo sau.
Kết quả này cần được hiểu là không chẩn đoán độc lập, vì có trường hợp nồng độ AFP cao mà thai nhi vẫn khỏe mạnh. Nhiều yếu tố khác nhau, như thai nghén đôi, bệnh đái tháo đường, và vấn đề về cân nặng, cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ AFP.
Trong trường hợp kết quả AFP bất thường, mẹ bầu nên thực hiện các kiểm tra bổ sung như siêu âm để xác nhận tình trạng của thai nhi.
2.2. Cách đọc kết quả xét nghiệm AFP với người bình thường
Kết quả bình thường:
- Trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi: AFP < 30 ng/ml.
- Người lớn: AFP < 40 ng/ml hoặc < 40 mcg/l.
- Kết quả bất thường có thể xuất phát từ các nguyên nhân như viêm gan, xơ gan, tổn thương gan, ung thư gan, ung thư đại tràng, ung thư vú, ung thư phổi, u tinh hoàn, u phôi bào, u buồng trứng.
- Nếu nồng độ AFP từ 500 - 1.000 ng/ml trở lên, có thể là dấu hiệu của bệnh ung thư. Đối với bệnh nhân mắc bệnh gan, nồng độ AFP cao hơn 200 ng/ml có thể là dấu hiệu của sự tiến triển thành ung thư gan.
- Với những kết quả xét nghiệm AFP dưới 200 ng/ml, có khả năng cao là bạn đang phải đối mặt với vấn đề về gan. Để có đánh giá chính xác hơn về có phải là xơ gan, gan mạn tính hay ung thư gan hay không, thường sẽ được yêu cầu thêm xét nghiệm AFP-L3%.
Kết quả xét nghiệm trong khoảng bình thường không loại trừ khả năng xuất hiện ung thư gan hoặc các bệnh lý khác ở gan. Đáng chú ý rằng, đến 20 - 30% bệnh nhân ung thư gan nguyên phát không có sự tăng nồng độ AFP bất thường. Các trường hợp ung thư gan thứ phát cũng chưa được thống kê, và do đó, kết quả xét nghiệm này không thể đảm bảo tính chính xác của tình trạng bệnh.
Ngoài việc đóng vai trò trong việc phát hiện và chẩn đoán bệnh, xét nghiệm AFP còn hữu ích để theo dõi quá trình điều trị và điều chỉnh để đạt được hiệu quả tối ưu.
3. Một số lưu ý khi thực hiện xét nghiệm AFP
Kết quả xét nghiệm có thể không chính xác do ảnh hưởng của một số yếu tố như:
- Tiểu đường thai kỳ.
- Nhiễm máu thai nhi trong dịch ối.
- Sử dụng chất chứa đồng vị phóng xạ.
- Người hút thuốc thường có chỉ số AFP cao hơn bình thường.
- Người mang thai sinh đôi hoặc sinh ba.
Quá trình lấy mẫu máu để xét nghiệm AFP không đòi hỏi chuẩn bị đặc biệt, và thường chỉ gây đau nhẹ. Để giảm đau đớn và làm cho việc lấy mẫu dễ dàng hơn, việc mặc áo ngắn tay là khuyến khích, đồng thời cung cấp thuận lợi cho việc chọc ven máu.
Sau khi xét nghiệm, bạn có thể tiếp tục hoạt động bình thường vì lượng máu lấy ra thường rất nhỏ và không tạo ra vấn đề sức khỏe nào đáng kể. Trong trường hợp mang thai, quan trọng là thông báo cho bác sĩ về tình trạng thai nhi, vì kết quả xét nghiệm có thể bị ảnh hưởng bởi tuổi thai và cân nặng của mẹ. Do đó, việc đánh giá theo tiêu chuẩn thông thường có thể không đảm bảo sự chính xác trong trường hợp này.
Hy vọng bài viết đã giúp bạn biết cách đọc kết quả xét nghiệm AFP và từ đó có kế hoạch chăm sóc sức khỏe hiệu quả.
