Góc thắc mắc: Xét nghiệm haptoglobin là gì?
Thiếu máu tan máu là một trong những vấn đề về huyết khối thường gặp, nhưng thách thức lớn là trong quá trình chẩn đoán, xác định nguyên nhân và áp dụng phương pháp điều trị hiệu quả. Trong số các phương pháp kiểm tra để đưa ra chẩn đoán về tình trạng thiếu máu tan máu, việc đo lường haptoglobin đóng một vai trò quan trọng. Hãy tìm hiểu chi tiết xét nghiệm haptoglobin là gì và vai trò của nó trong chẩn đoán và điều trị bệnh.
1. Chỉ số haptoglobin là gì?
Haptoglobin, một glycoprotein hay còn được biết đến là protein alpha-2 globin, được tạo ra chủ yếu tại gan, và cũng có khả năng tổng hợp ở các mô khác như da, phổi, và thận. Nhiệm vụ chính của haptoglobin là kết hợp chặt chẽ với hemoglobin tự do trong máu, ngăn chặn sự xuất hiện của hemoglobin tự do trong hệ tuần hoàn máu.
Trong điều kiện bình thường, máu ít chứa hemoglobin tự do. Tuy nhiên, khi có sự hủy hoại đồng loạt các hồng cầu do một nguyên nhân nào đó, hemoglobin tự do được giải phóng. Lúc đó, haptoglobin do gan sản xuất sẽ liên kết với hemoglobin tự do, hình thành phức hợp chất gọi là haptoglobin-hemoglobin [Hp/Hb]. Phức hợp này sẽ được chuyển về gan, nơi sắt và hemoglobin sẽ được tái sử dụng, giúp bảo quản lượng sắt của cơ thể và ngăn chặn sự tổn thương hemoglobin đối với thận. Quá trình tái sử dụng này cũng dẫn đến phá hủy haptoglobin được tổng hợp trong cơ thể.
Khi có sự phá hủy đồng loạt hồng cầu, làm tăng hemoglobin tự do trong máu, liên kết giữa haptoglobin và hemoglobin cũng tăng lên. Điều này dẫn đến việc tốc độ phá hủy haptoglobin ở gan vượt lên trên tốc độ tái tạo, làm giảm nồng độ haptoglobin trong máu do sự hủy hoại nhanh chóng từ hồng cầu.
Các nguyên nhân gây ra tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguồn, bao gồm sự tan máu, hỏng hóc cơ học van tim và sự xuất hiện của các kháng thể không bình thường trong phản ứng truyền máu. Điều này có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt haptoglobin nhanh chóng, vì protein này không thể được sản xuất đủ trong thời gian ngắn.
2. Vai trò của xét nghiệm haptoglobin là gì?
Xét nghiệm định lượng haptoglobin đóng một vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán thiếu máu tan máu, nơi nồng độ bình thường trong máu dao động từ 0.14 đến 2.58 g/L.
Thông qua việc đo lường haptoglobin và kết hợp với thông tin về thành phần máu cũng như số lượng hồng cầu lưới, ta có thể hỗ trợ quá trình chẩn đoán thiếu máu tan máu. Trong trường hợp này, sự giảm nồng độ haptoglobin thường đi kèm với việc tăng số lượng hồng cầu lưới, giảm số lượng hồng cầu, huyết sắc tố và hematocrit trong máu tại nơi xảy ra hiện tượng thiếu máu tan máu trong lòng mạch.
Ngược lại, khi số lượng hồng cầu lưới tăng mà đồng thời định lượng haptoglobin vẫn nằm trong giới hạn bình thường, có thể chỉ ra rằng hiện tượng tan máu xảy ra ngoài mạch máu. Điều này thường liên quan đến quá trình phá hủy tại gan và lách, khi không có sự giải phóng hemoglobin tự do trong máu, dẫn đến việc không có sự kết hợp giữa hemoglobin và haptoglobin.
Trong trường hợp cả nồng độ haptoglobin và số lượng hồng cầu lưới đều bình thường, nhưng vẫn xuất hiện dấu hiệu thiếu máu, có thể là do nguyên nhân không phải từ việc tan hồng cầu mà có thể là do các vấn đề liên quan đến quá trình sản xuất tế bào, chẳng hạn như thiếu máu bất sản.
Khi nồng độ haptoglobin giảm mà không có dấu hiệu thiếu máu, điều này có thể là một dấu hiệu của tổn thương gan, vì gan không đủ khả năng sản xuất haptoglobin đầy đủ.
3. Khi nào cần thực hiện xét nghiệm định lượng haptoglobin máu?
Xét nghiệm định lượng haptoglobin đóng vai trò quan trọng trong quá trình chẩn đoán, tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất phương pháp điều trị cho bệnh lý thiếu máu tan máu.
Dưới đây là những tình huống mà việc thực hiện xét nghiệm định lượng haptoglobin là cần thiết:
- Đánh giá các triệu chứng viêm: Nồng độ haptoglobin thường tăng khi có các phản ứng viêm, nhiễm trùng cấp hoặc mạn tính, bệnh thấp khớp cấp, bệnh động mạch, tắc mật, nhiễm trùng mạn, tạo u hạt, viêm, bệnh lý khối u tăng sinh ác tính, loét dạ dày tá tràng, viêm phổi, sau nhồi máu cơ tim, thai nghén, hoại tử mô, lao, viêm đại tràng loét và bệnh hệ thống tạo keo.
- Đánh giá tình trạng tan máu: Nếu xuất hiện các triệu chứng như vàng da, niêm mạc vàng, hoa mắt, chóng mặt, tăng kích thước gan, lách, hoặc hạch, có thể đây là dấu hiệu của một số bệnh lý như Thalassemia, bất thường về huyết sắc tố, hình dạng không đều của hồng cầu, hemoglobin niệu kịch phát vào buổi tối, hoặc thiếu máu do quá trình tự miễn.
4. Quy trình thực hiện xét nghiệm định lượng haptoglobin là gì?
Lấy mẫu bệnh phẩm: Máu tĩnh mạch được sử dụng cho xét nghiệm, và người bệnh không cần phải nhịn ăn trước khi lấy mẫu. Quá trình thu thập mẫu đơn giản và có thể được thực hiện với hoặc không cần chất chống đông.
Lấy 2ml máu toàn phần, sau đó ly tâm để lấy huyết tương hoặc huyết thanh.
Mẫu máu nên được phân tích ngay trong vòng 2 giờ hoặc bảo quản ở nhiệt độ 2 - 8 độ C để đảm bảo kết quả chính xác.
Mẫu huyết tương/huyết thanh được đưa vào hệ thống máy tự động với cài đặt xét nghiệm haptoglobin.
Kết quả được kiểm tra và thông báo cho bệnh nhân sau khi đã đảm bảo chất lượng xét nghiệm.
Những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm bao gồm không bảo quản đúng mẫu, mẫu bị vỡ hồng cầu hoặc sự ảnh hưởng từ việc sử dụng một số loại thuốc như Androgen, Corticosteroid, Chlopromazine, Estrogen, hoặc thuốc ngừa thai qua đường uống.
Sau khi đã biết xét nghiệm haptoglobin là gì hy vọng bạn sẽ có kế hoạch để thăm khám sức khỏe 1 cách chủ động và hiệu quả.
