Tìm hiểu chỉ số PCT trong máu là gì?

 Chỉ số procalcitonin đóng một vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán các trạng thái viêm nhiễm do khuẩn và suy đa cơ quan. Điều này đặt ra câu hỏi về ý nghĩa cụ thể của chỉ số procalcitonin và khi nào nên thực hiện xét nghiệm này. Hãy cùng khám phá chi tiết chỉ số PCT trong máu là gì trong bài viết dưới đây.

1. Tìm hiểu chỉ số PCT trong máu là gì?

Nhiều người không biết chỉ số PCT trong máu là gì? Thực tế, chỉ số procalcitonin (PCT) mang ý nghĩa quan trọng trong việc chẩn đoán tình trạng nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Procalcitonin, một tiền chất của hormone calcitonin, chủ yếu được sản xuất tại tuyến giáp bởi tế bào C, xuất hiện với nồng độ thấp trong máu ở người bình thường.

Khi cơ thể bị nhiễm khuẩn, tế bào tổng hợp procalcitonin tăng lên và giải phóng từ gan. Thời gian đáp ứng nhanh chóng, chỉ mất khoảng 2 giờ sau nhiễm khuẩn, và thời gian bán hủy dao động từ 19 - 24 giờ. Nồng độ procalcitonin tăng cao đột biến trong trường hợp sốc nhiễm khuẩn và giảm khi tình trạng nhiễm khuẩn giảm.

Xét nghiệm procalcitonin có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chẩn đoán nhiễm khuẩn, hỗ trợ quyết định việc sử dụng kháng sinh. Các giá trị cụ thể của chỉ số procalcitonin như sau:

• PCT < 0.05 ng/ml: Chỉ số bình thường.
• PCT < 0.10 ng/ml: Kháng sinh không được khuyến cáo trừ khi có hiệu quả giảm.
• PCT > 0.25 ng/ml: Cân nhắc việc sử dụng kháng sinh.
• PCT > 0.50 ng/ml: Chỉ định cần thiết sử dụng kháng sinh.
• PCT từ 0.50 - 2.0 ng/ml: Phản ứng viêm hệ thống tương đối, thích hợp trong sốc tim, chấn thương, hoặc sau phẫu thuật chấn thương.
• PCT từ 2.0 - 10 ng/ml: Phản ứng viêm hệ thống nghiêm trọng, có thể xuất hiện trong nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn hệ thống mà không có dấu hiệu suy đa tạng.
• PCT > 10 ng/ml: Phản ứng viêm hệ thống do nhiễm trùng huyết nghiêm trọng hoặc trong trường hợp sốc nhiễm khuẩn.

2. Khi nào cần xét nghiệm procalcitonin?

Xét nghiệm procalcitonin không được thực hiện cho tất cả bệnh nhân, mà thường được chỉ định trong những trường hợp sau:

Lơ mơ, mất tỉnh táo là một trong những triệu chứng gợi ý nhiễm khuẩn

• Phân biệt loại viêm: Dùng để phân biệt giữa viêm không do nhiễm khuẩn và viêm do nhiễm khuẩn, từ đó quyết định liệu cần sử dụng kháng sinh trong quá trình điều trị hay không.
• Đánh giá hiệu quả sử dụng kháng sinh: Thường được sử dụng để đánh giá hiệu quả của kháng sinh đang được sử dụng trong điều trị.
• Theo dõi nguy cơ nhiễm khuẩn: Được thực hiện để theo dõi những bệnh nhân có nguy cơ cao bị nhiễm khuẩn, như bệnh nhân sau phẫu thuật, sau ghép tạng, bệnh nhân đa chấn thương, hay những bệnh nhân đang được chăm sóc đặc biệt để phát hiện sớm nhiễm khuẩn và biến chứng.
• Theo dõi và đánh giá bệnh nặng: Sử dụng để theo dõi và đánh giá tiến triển của các bệnh viêm nặng như nhiễm khuẩn sepsis, hội chứng đáp ứng viêm hệ thống, và suy chức năng của đa cơ quan.
• Chỉ định sử dụng kháng sinh: Hữu ích trong quá trình điều trị viêm phổi hoặc nhiễm khuẩn hô hấp, giúp xác định liệu cần sử dụng kháng sinh hay không.
• Phòng ngừa nhiễm khuẩn: Trong các trường hợp chấn thương, việc kiểm tra procalcitonin có thể được thực hiện khi có những triệu chứng nghi ngờ như sốt, viêm, sưng mủ tại vị trí chấn thương, khó thở, huyết áp thấp, tiểu ít, đổ mồ hôi, ớn lạnh, và những biểu hiện khác.

3. Chỉ số PCT trong máu tăng khi nào?

Trong một số trường hợp, chỉ số procalcitonin có thể tăng trong cơ thể mà không phải do nhiễm trùng. Dưới đây là một số trường hợp như vậy:

• Bệnh nhân sốc tiêm nặng hoặc sốc tim kéo dài: Sự kích thích mạnh mẽ có thể dẫn đến tăng procalcitonin mà không phải do nhiễm trùng.
• Sự tưới máu cơ quan bất thường và kéo dài: Các tình trạng tưới máu không bình thường có thể gây tăng procalcitonin.
• Chấn thương nặng hoặc sau phẫu thuật lớn: Ngay khi có chấn thương nặng xảy ra hoặc sau các ca phẫu thuật lớn, procalcitonin có thể tăng.
• Kích thích giải phóng cytokine tiền viêm: Các tình trạng kích thích tổng hợp các cytokine tiền viêm cũng có thể dẫn đến tăng procalcitonin.
• Trẻ sơ sinh trong vòng 48 giờ: Trẻ sơ sinh có thể có chỉ số procalcitonin tăng cao mà không phải do nhiễm trùng.
• Ung thư phổi dạng tế bào nhỏ và ung thư biểu mô tế bào C ở tuyến giáp: Những loại ung thư này cũng có thể gây tăng procalcitonin.

4. Một số lưu ý khi xét nghiệm chỉ số PCT trong máu là gì?

Khi thực hiện xét nghiệm procalcitonin, cần lưu ý các điều sau:

• Xét nghiệm này không bị ảnh hưởng bởi yếu tố vàng da, tán huyết, lipid huyết, biotin.
• Không nên thực hiện lấy mẫu xét nghiệm đối với bệnh nhân sử dụng liều cao biotin (> 5mg/ngày), ít nhất 8 giờ sau liều biotin cuối.
• Kết quả xét nghiệm không bị ảnh hưởng bởi yếu tố thấp khớp với nồng độ 1500 IU/ml.
• Thử nghiệm in vitro với nhiều loại thuốc thường được sử dụng cho thấy chúng không ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm procalcitonin.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn biết được chỉ số PCT trong máu là gì. Việc sử dụng chỉ số procalcitonin giúp điều chỉnh lượng kháng sinh sử dụng cho bệnh nhân, giảm thời gian sử dụng kháng sinh, nguy cơ kháng thuốc, và giảm chi phí điều trị.