Tìm hiểu mối liên hệ giữa kháng insulin và béo phì
Béo phì, một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh lý đái tháo đường do kháng insulin, xuất phát từ việc tích tụ một lượng mỡ dư thừa trong cơ thể của người. Sự tích tụ mỡ quá mức này làm cho việc chuyển hóa glucose trở nên phức tạp và khó khăn hơn. Mối quan hệ giữa kháng insulin và béo phì là một câu hỏi quan trọng. Liệu kháng insulin có phải là hậu quả của tình trạng béo phì không?
1. Insulin có vai trò gì?
Vai trò của insulin không thể bỏ qua trong quá trình chuyển hóa carbohydrate và lipid trong cơ thể. Insulin, một hormone quan trọng được sản xuất bởi tuyến tụy, tham gia vào quá trình biến đổi lipid thành năng lượng ATP để cung cấp cho cơ thể.
Hơn nữa, insulin đóng vai trò duy nhất trong việc điều chỉnh nồng độ glucose trong máu. Sau mỗi bữa ăn, tế bào beta ở đảo tụy được kích thích để tiết insulin, đảm bảo quá trình dự trữ glucose, đặc biệt là ở gan và mô mỡ. Insulin giúp biến glucose thành glycogen và lưu trữ nó trong gan khi nồng độ glucose trong máu tăng cao.
Ngoài ra, insulin còn đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường hấp thu glucose, ảnh hưởng đến hàm lượng đường trong máu. Insulin cũng tham gia vào quá trình tổng hợp glycogen và ức chế quá trình biến đổi glycogen thành glucose thông qua việc ức chế enzyme phosphorylase.
Điều này có nghĩa rằng insulin có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quá trình biến đổi glycogen thành glucose để duy trì ổn định nồng độ đường trong máu. Sự thiếu hụt insulin có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe, bao gồm tiểu đường hoặc đái tháo đường.
2. Tình trạng kháng insulin có nguy hiểm lắm không?
Kháng insulin, một rối loạn chuyển hóa, không nên bị xem nhẹ. Nó tiềm ẩn nguy cơ phát triển nhiều bệnh lý nguy hiểm, trong đó bệnh đái tháo đường type 2 có nguy cơ cao nhất. Ngoài ra, kháng insulin còn liên quan đến các vấn đề về tim mạch như nhồi máu cơ tim, bệnh mạch vành, và tai biến mạch máu não, cũng như bệnh lý về gan nhiễm mỡ, hội chứng buồng trứng đa nang, và một số loại bệnh ung thư.
Đặc biệt, cho những người đã mắc các bệnh lý trên, tình trạng kháng insulin có thể làm cho bệnh tình trở nặng hơn. Ví dụ, ở bệnh nhân tiểu đường type 2, kháng insulin có thể gây tăng đường huyết và làm cho việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn theo thời gian. Vì vậy, quan hệ giữa tình trạng kháng insulin và béo phì là một vấn đề đáng quan tâm.
3. Kháng insulin và béo phì có liên quan gì đến nhau?
Mối liên hệ giữa kháng insulin và béo phì là một vấn đề quan trọng. Ở những người béo phì, khả năng tổng hợp insulin từ tuyến tụy thường bị giảm, dẫn đến sự suy giảm trong quá trình chuyển hóa glucose. Kết quả là, họ thường có nguy cơ cao dư thừa đường trong máu, điều này làm tăng khả năng phát triển bệnh đái tháo đường.
Mặc dù béo phì không trực tiếp gây ra tình trạng kháng insulin, nhưng nó là một trong những yếu tố nguy cơ lớn góp phần đến bệnh lý này. Theo thống kê, tới 50% dân số Việt Nam mắc bệnh đái tháo đường thường đi kèm với thừa cân hoặc béo phì. Chuyên gia cho rằng, có sự liên quan chặt chẽ giữa kháng insulin và béo phì.
Năm 1962, James Neel đã đề xuất giả thuyết rằng bệnh tiểu đường phát triển nhanh chóng toàn cầu là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố môi trường và yếu tố di truyền. Yếu tố di truyền, gọi là "gen tiết kiệm," được coi là một trong những điểm chính của giả thuyết này. Ngày nay, với sự phát triển của xã hội và sự giảm thiểu công việc thể lực, tình trạng thừa mỡ và dư năng lượng đã tăng lên. Do đó, yếu tố di truyền được coi là nguyên nhân góp phần đến kháng insulin và béo phì .
Trong thực tế, nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng giảm cân có thể tăng độ nhạy cảm của insulin và ngược lại. Theo đó, việc tăng cân 20-25% có thể dẫn đến tăng nồng độ insulin trong máu và khả năng kháng insulin.
4. Điều trị đái tháo đường ở người bị béo phì
Việc điều trị đái tháo đường cho những người béo phì đòi hỏi sự ưu tiên trong việc sử dụng các loại thuốc có khả năng chống lại tình trạng kháng insulin hoặc giảm cân. Điều này nhằm giảm tế bào mỡ, giảm thiểu tình trạng kháng insulin và tối ưu hóa quá trình chuyển hóa đường. Các loại thuốc phổ biến cho người béo phì bao gồm SGLT2i, metformin, và thuốc đồng vận GLP1.
Theo tiến sĩ Anthony Komaroff, việc giảm 5-10% trọng lượng cơ thể có thể giúp kiểm soát tình trạng tăng đường huyết dễ dàng hơn.
Ngoài ra, những người béo phì cần tuân thủ một số quy tắc để ổn định đường huyết và giảm nguy cơ biến chứng, bao gồm:
Hạn chế tăng cân ngoài ý muốn bằng cách xây dựng chế độ ăn phù hợp cho người tiểu đường.
Tiêu thụ thực phẩm giàu chất xơ, hoa quả, rau xanh và tránh thức ăn giàu tinh bột, đường và các chất kích thích như bia, rượu và thuốc lá.
Thường xuyên vận động thể dục như bơi lội, chạy bộ, đạp xe để giảm mỡ thừa.
Tuân thủ phác đồ điều trị bệnh đái tháo đường được đề xuất bởi bác sĩ.
Tóm lại, kháng insulin và béo phì có mối liên hệ mật thiết. Ngay cả khi chưa mắc bệnh đái tháo đường, những người béo phì vẫn nằm trong nhóm nguy cơ cao với biểu hiện kháng insulin. Vì vậy, việc thiết lập một chế độ ăn uống hợp lý kết hợp với việc tập luyện thể lực thường xuyên là cách hiệu quả để kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường xuống mức thấp nhất.
